अंतरवाली सराटी येथे मराठा आरक्षणाच्या आंदोलनाशी संबंधित एक दुर्दैवी घटना समोर आली आहे…

दशरथ रायकर मृत्यूची घटना घडल्यापासून, अंतरवाली सराटी हे गाव पुन्हा एकदा राज्याच्या राजकीय आणि सामाजिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले आहे…

राज्याच्या राजकीय आणि सामाजिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले आहे. मनोज जरांगे पाटील यांनी मराठा समाजाला ओबीसी प्रवर्गातून आरक्षण मिळावे या मागणीसाठी पुन्हा एकदा आमरण उपोषणाचा मार्ग स्वीकारला असून, या आंदोलनाला राज्यभरातून प्रचंड मोठ्या प्रमाणात पाठिंबा मिळत आहे. मराठवाड्यासह पश्चिम महाराष्ट्र, विदर्भ आणि खानदेशातूनही हजारो कार्यकर्ते, महिला-पुरुष रोज मोठ्या संख्येने अंतरवाली सराटी येथे दाखल होत आहेत. मात्र याच आंदोलनादरम्यान एक अत्यंत दुःखद आणि हृदयद्रावक घटना घडली असून, एका निष्पाप आंदोलकाला आपला जीव गमवावा लागला आहे.

कोण होते दशरथ रायकर?

बीड जिल्ह्यातील संगम गावचे रहिवासी असलेले दशरथ रायकर (वय ४०) हे एक सर्वसामान्य शेतकरी कुटुंबातील कार्यकर्ते होते. मराठा समाजाला हक्काचे आरक्षण मिळावे या तळमळीतून ते मनोज जरांगे पाटील यांच्या आंदोलनाला पाठिंबा देण्यासाठी अंतरवाली सराटी येथे पोहोचले होते. गावागावातून येणाऱ्या हजारो कार्यकर्त्यांप्रमाणेच रायकर यांनीही स्वतःच्या पदरचा खर्च करून, कामधंदा बाजूला ठेवून या लढ्यात सहभागी होण्याचा निर्णय घेतला होता. आंदोलनाच्या ठिकाणी पोहोचल्यानंतर मात्र नियतीने त्यांच्यासाठी वेगळाच डाव मांडला होता.

 दशरथ रायकर मृत्यूबाबत नेमकं काय घडलं??

प्राथमिक माहितीनुसार, उपोषणस्थळी असतानाच रायकर यांना अचानक छातीत तीव्र वेदना जाणवू लागल्या. काही वेळातच त्यांची प्रकृती अधिकच बिघडली आणि तीव्र हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचा जागीच दुर्दैवी अंत झाला. या घटनेची माहिती मिळताच परिसरात एकच खळबळ उडाली. आजूबाजूला उपस्थित असलेल्या कार्यकर्त्यांनी आणि जरांगे पाटील यांच्या समर्थकांनी तात्काळ धाव घेत त्यांना वैद्यकीय मदत देण्याचा प्रयत्न केला, मात्र तोपर्यंत खूप उशीर झाला होता. घटनेची माहिती स्थानिक पोलीस प्रशासनाला कळवण्यात आली आणि पोलिसांनीही तातडीने घटनास्थळी धाव घेतली.

रायकर यांचा मृतदेह पुढील वैद्यकीय प्रक्रियेसाठी शासकीय रुग्णालयात पाठवण्यात आला आहे. शवविच्छेदन अहवाल आल्यानंतरच मृत्यूचे नेमके व अधिकृत कारण स्पष्ट होणार आहे, असे प्रशासनाकडून सांगण्यात आले आहे. या दुःखद घटनेमुळे रायकर यांच्या कुटुंबीयांवर आणि संपूर्ण संगम गावावर शोककळा पसरली आहे.

जरांगे पाटलांच्या प्रकृतीचीही चिंता

एका बाजूला ही दुर्दैवी घटना घडत असतानाच, दुसऱ्या बाजूला मनोज जरांगे पाटील यांचेही उपोषण सलग अनेक दिवसांपासून सुरू आहे. सततच्या उपवासामुळे आणि प्रचंड उन्हाच्या तडाख्यामुळे त्यांचीही प्रकृती दिवसेंदिवस खालावत चालली आहे. वैद्यकीय पथक त्यांच्यावर सातत्याने लक्ष ठेवून असून, वेळोवेळी त्यांची तपासणीही केली जात आहे. मात्र मागण्या पूर्ण होईपर्यंत उपोषण मागे घेणार नाही, अशी ठाम भूमिका जरांगे पाटील यांनी वारंवार जाहीर केली आहे. अशा परिस्थितीत आंदोलनाची तीव्रता एकीकडे वाढत असताना, दुसरीकडे आंदोलनस्थळी आणि आंदोलनासाठी प्रवास करणाऱ्या कार्यकर्त्यांच्या सुरक्षेचा व आरोग्याचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे.

आंदोलनातील मृत्यूंची मालिका थांबेना

विशेष म्हणजे, मराठा आरक्षण आंदोलनादरम्यान अशा प्रकारे कार्यकर्त्यांचा मृत्यू होण्याची ही पहिलीच घटना नाही. गेल्या काही वर्षांतील आरक्षण आंदोलनाच्या काळात अनेक कार्यकर्त्यांनी आपले प्राण गमावले आहेत. काहींनी आत्मक्लेशाचा मार्ग स्वीकारला, तर काहींचा अपघातात किंवा हृदयविकाराच्या झटक्याने मृत्यू झाला. उन्हाचा तडाखा, प्रवासाचा शीण, मानसिक ताण आणि आंदोलनस्थळी असलेल्या प्रतिकूल परिस्थितीमुळे अनेक ज्येष्ठ आणि मध्यमवयीन कार्यकर्त्यांच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होत असल्याचे यापूर्वीही अनेकदा समोर आले आहे. या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने यापूर्वी अशा मृत आंदोलकांच्या वारसांना शासकीय नोकरी देण्याचा निर्णयही घेतला होता, मात्र तरीही अशा घटना पूर्णपणे थांबलेल्या नाहीत हे यानिमित्ताने पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे.

सामाजिक व राजकीय प्रतिक्रिया

या घटनेनंतर मराठा समाजातील विविध संघटना आणि नेत्यांकडून हळहळ व्यक्त करण्यात येत आहे. आंदोलनासाठी येणाऱ्या-जाणाऱ्या कार्यकर्त्यांसाठी योग्य वैद्यकीय व्यवस्था, विश्रांतीची सोय आणि सुरक्षिततेच्या उपाययोजना अधिक भक्कम करण्याची मागणी सोशल मीडियावरही जोर धरू लागली आहे. अनेकांनी शासनाकडे तातडीने लक्ष घालण्याची विनंती केली आहे, जेणेकरून यापुढे अशा दुर्दैवी घटना घडू नयेत.

दुसरीकडे, हा मुद्दा पुन्हा एकदा मराठा आरक्षणाच्या मूळ प्रश्नाकडे राज्य सरकारचे लक्ष वेधण्यासाठी कारणीभूत ठरत आहे. आंदोलनाला पाठिंबा देण्यासाठी सामान्य कुटुंबातील माणसे स्वतःचा जीव धोक्यात घालून आंदोलनस्थळी पोहोचत आहेत, हे या घटनेतून पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे. यामुळे शासनाने आरक्षणाचा प्रश्न लवकरात लवकर सोडवावा, अशी मागणी जोर धरत आहे.

 पुढे काय?

सध्या रायकर कुटुंबीयांचे सांत्वन करण्यासाठी परिसरातील अनेक कार्यकर्ते आणि नेते संगम गावाकडे रवाना झाले आहेत. शवविच्छेदन अहवाल प्राप्त झाल्यानंतर मृत्यूचे नेमके वैद्यकीय कारण अधिकृतपणे जाहीर होईल. दरम्यान, अंतरवाली सराटी येथील आंदोलन मात्र आपल्या नियोजित मार्गाने सुरूच राहणार असल्याचे आंदोलकांकडून सांगण्यात येत आहे. मनोज जरांगे पाटील यांचे उपोषणही तितक्याच निर्धाराने पुढे सुरू आहे.

एकंदरीत, अंतरवाली सराटी येथे घडलेली ही घटना संपूर्ण मराठा समाजासाठी वेदनादायक ठरली असून, आरक्षणाच्या लढ्यात सामान्य माणसांना किती मोठी किंमत मोजावी लागत आहे, याचे हे आणखी एक उदाहरण